Eftir Helga Guðnason
Biblían er ekki bók sem féll af himnum fullskrifuð með punkta og kommur á réttum stað.
Grundvöllurinn fyrir því að hægt sé að líta á Biblíuna sem innblásið ritasafn er trú á tilvist Guðs. Sannfæringin sem liggur að baki trausti trúaðra á Biblíunni er sú að Guð hafi talað. Það má kannski saka trúaða um hringsönnun, þ.e.a.s. að þeir byggi traust sitt á Biblíunni á Biblíunni sjálfri, vitnisburði hennar um sjálfa sig. “Biblían er Guðs Orð” “Af hverju segirðu það?” “Jú þvi það stendur í Orði Guðs, Biblíunni.” Þetta væri ákveðin einföldun sem er ekki alveg sannleikanum samkvæm.
Það sem vekur fyrst og fremst traust við Biblíuna er hvernig hún hefur staðist tímans tönn. Orð Biblíunnar voru töluð, og rituð, inn í ákveðnar sögulegar kringumstæður að ákveðnu tilefni, menn sáu síðan þegar þeir litu til baka að það sem sagt hafði verið var rétt og stóðst reynsluna, þannig voru spámenn Guðs viðurkenndir, og þá rit þeirra/kennsla einnig. “Ekkert er nýtt undir sólinni,” eins og einn ritari Biblíunnar sagði svo réttilega, mannseðlið hefur ekkert breyst og því mannlegt samfélag ekki heldur.1 Þegar nútímafólk ber saman boðskap Biblíunnar við sitt líf í nútímanum kemur í ljós að sömu vandamál, freistingar, tækifæri og ákvarðanir sem Biblían talaði um þá mæta okkur í dag. Nútímamaðurinn þarf ekki að treysta reynslu eldri kynslóða eingöngu, honum býðst að reyna boðskap Biblíunnar á eigin skinni. Þegar reynslan er góð eykst traustið á boðskap Biblíunnar og er viðkomandi þá líklegri til að reyna Biblíuna á fleiri sviðum lífs síns og í frekari mæli.
Það er þó alls ekki svo að Kristin kirkja líti á Biblíuna sem Guðs Orð einfaldlega vegna þess að í henni sé að finna speki og ráðleggingar um hversdagslífið sem séu svo sniðugar. Reynsla tímans og einstaklingsins styðja þá trú að Biblían sé Guðs Orð, traustið á Orði Guðs byggist svo á trausti á Guði sjálfum. Þetta er ákveðið grundvallaratriði því það má ekki gleymast að trú er ekkert annað en traust á persónu. Lestur Biblíunnar er því ekki eins og laganám að því leiti að lesturinn snúist um að læra lög og reglur, bönn og boð, lestur Biblíunnar snýst um að kynnast Guði sem persónu. Guð hefur lagt niður bönn og boð, vissulega, en Biblían er meira en regluverk. Stundum þegar lög eru túlkuð í réttarsal reynir á “anda laganna.” Eins og áður sagði hefur mannlegt eðli lítið breyst, með góðum vilja er hægt að túlka nærri hvaða texta sem er sér í vil. Vegna þess að tungumál eru ófullkominn er nærri ómögulegt að orða lög þannig að ekki geti komið upp kringumstæður þar sem hægt væri að misnota þau, þessvegna hefur “andi laganna,”, þ.e. hverju þeim var ætlað að áorka, mikið að segja um túlkun þeirra. Sama gildir um Biblíuna, það er mikilvægt að skoða “anda laganna” þegar Guð leggur niður boð og bönn, hverju var boðunum ætlað að áorka?
Gott dæmi um þetta er “auga fyrir auga, tönn fyrir tönn.” Á dögum Mósebókanna gilti hefnilögmál, svipað og á tímum íslendingasagnanna, menn hefndu til að verja heiður og orðspor. Þegar þannig er á fólk það til að hefna sín svo rosalega að hinn finni verulega fyrir og aðrir óttist að brjóta á því. “Auga fyrir auga, tönn fyrir tönn” er ekki boð, í lögmálinu er fólki uppálagt að leita sátta, taka bætur fyrir brot oþh. Ef sáttir ekki nást, hinn brotlegi vill ekki iðrast eða bæta fyrir brotið, þá skal hann sæta því sem hann sjálfur gerði. Refsingin verður þannig aldrei meiri en brotið, þessvegna gat Jesús kennt í fjallræðunni að við ættum að fyrirgefa í stað þess að hefna, án þess að ganga gegn kennslu lögmálsins.
Þegar hingað er komið myndi ég vilja leggja áherslu á eitt, eins og áður sagði skiptir “andi” boðskaparins máli. Ég lít svo á að vegna þess hversu takmarkað mannamál er og vegna þess að orð Biblíunnar tala inn í vissar kringumstæður megi ekki lesa of mikið í textann, ekki reyna að lesa úr textanum meira en honum var ætlað að segja. Af þessum ástæðum finnst mér það varhugavert þegar reynt er að lesa úr orðanotkun Biblíunnar sannleika um náttúruvísindin. Mér finnst svosem allt í lagi þegar vísindamenn sem lesa Biblíuna finna þar ákveðin samhljóm við sinn skilning á alheiminum, en mér finnst það mjög vafasamt að reyna að nota Biblíuna sem kennslubók í raunvísindum. Hvað mig varðar skiptir “Í upphafi skapaði Guð…” mestu máli, ég trúi því að þessi veröld sé til vegna Guðs. Hvernig hann skapaði heiminn er fyrir mér aukaatriði. Þessvegna finnst mér það miður þegar fólk gerir það að prófsteininum á trú fólks hvort það byggi náttúruvísindaskilning sinn á Biblíunni. Stundum notar Biblían orðatök eins og “stólpar jarðarinnar,” “fjögur horn veraldar”, bókstaflega gætum við túlkað þetta sem svo að jörðin væri eins og borðplata á stofuborði, í Jobsbók eru svo aðrar lýsingar þar sem jörðin er eins og kúla2 sem hangir í lausu lofti (sem er svosem ekki fjarri lagi). Þegar um orðtök eru að ræða finnst mér það álíka mikill ásteitingarsteinn og þegar predikari talar um að einhver hafi verið “týndur og tröllum gefinn.” Það væri fáránlegt að draga allt í efa sem predikarinn sagði á þeim grundvelli að hann tryði á tröll, eins finnst mér það vera hártoganir og útúrsnúninga að segja orðtakanotkun Biblíunnar draga úr trúverðugleika hennar.
Þegar öllu er á botnin hvolft snýst trú á Biblíuna um traust á Guði sem Biblían vitnar um. Ef trúin/traustið væri eingöngu byggt á trúverðugleika forns texta sem varðveist hefur væri gagnrýnin á hringsönnunina réttmætari. Trúin byggist hinsvegar víxlverkandi á trausti á textanum vegna persónulegrar upplifunar hins trúaða og áhrifum textans á hann og svo á samsvörun við reynslu fyrri kynslóða og vitnisburðar textans. Þessvegna er trúin alltaf persónuleg, það er hægt að færa röksemdir fyrir því að textinn sé trúverðugur, trúin er hinsvegar eitthvað sem menn skilja bara af reynslunni.
Guð blessi þá sem lásu
Like this:
Be the first to like this post.
Trúmál.is skrifaði 
